قیمت دلار آزاد در مسیر ۳۵۰ هزار تومان؟ آینده دلار چه خواهد شد؟

قیمت دلار آزاد در ایران؛ مقایسه دو سال گذشته، اثر تورم و محاصره دریایی و چشم انداز یک سال آینده

مقدمه

بازار ارز ایران در دو سال گذشته یکی از شدیدترین دوره های کاهش ارزش پول ملی را تجربه کرده است. قیمت دلار آمریکا که در شهریور ۱۴۰۳ در بازار آزاد در محدوده حدود ۵۹ تا ۶۰ هزار تومان معامله می شد، در شهریور ۱۴۰۵ به محدوده ۲۳۰ هزار تومان رسیده است.

به عبارت دیگر، قیمت دلار در این فاصله تقریبا چهار برابر شده است.

این افزایش را نمی توان فقط با «تورم» توضیح داد. تورم داخلی، رشد نقدینگی، کسری بودجه، کاهش درآمد ارزی، تحریم ها، افزایش ریسک سیاسی، جنگ، محدود شدن صادرات نفت و در ماه های اخیر محاصره دریایی و اختلال شدید در مسیر صادرات نفت ایران همگی در کاهش ارزش ریال نقش داشته اند.

در این مقاله تلاش می کنیم ابتدا مسیر دلار در دو سال گذشته را با تورم مقایسه کنیم و سپس با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران، محاصره دریایی آمریکا، وضعیت صادرات نفت و سناریوهای احتمالی پایان یا ادامه بحران، محدوده منطقی دلار در یک سال آینده را برآورد کنیم.

۱. قیمت دلار آزاد در دو سال گذشته چقدر رشد کرده است؟

برای مقایسه، باید از نرخ بازار آزاد استفاده کنیم، زیرا نرخ های رسمی بانک مرکزی فاصله بسیار زیادی با قیمت واقعی ارز در بازار آزاد دارند.

بر اساس داده های تاریخی بازار آزاد، دلار در شهریور ۱۴۰۳ حدود ۵۹ هزار تومان بود. در شهریور ۱۴۰۴ قیمت دلار از مرز یکصد هزار تومان عبور کرد و در شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۲۳۰ هزار تومان رسیده است.

داده های تاریخی بازار ارز نشان می دهد دلار در محدوده شهریور ۱۴۰۳ حدود ۵۹ تا ۶۴ هزار تومان قرار داشت.

در شهریور ۱۴۰۴ نیز دلار برای نخستین بار از محدوده یک میلیون ریال عبور کرد و در روزهایی حتی بالای ۱.۰۶ میلیون ریال معامله شد؛ یعنی بیش از ۱۰۶ هزار تومان.

اما در شهریور ۱۴۰۵، نرخ بازار آزاد به حدود ۲.۳ میلیون ریال، معادل حدود ۲۳۰ هزار تومان، رسیده است. در ۲۴ سپتامبر نرخ ثبت شده حدود ۲۳۰۵۰۵ تومان بوده است.

بنابراین می توان مسیر تقریبی زیر را در نظر گرفت:

از شهریور ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۵، قیمت دلار تقریبا ۲۹۰ درصد افزایش داشته است.

یعنی دلار تقریبا ۳.۹ برابر شده است.

این عدد بسیار مهم است، زیرا نشان می دهد کاهش ارزش ریال در این دو سال به مراتب سریع تر از تورم رسمی سالانه بوده است.

۲. آیا تورم به تنهایی افزایش دلار را توضیح می دهد؟

خیر.

بر اساس داده های صندوق بین المللی پول، تورم متوسط مصرف کننده ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۲.۵ درصد بوده است.

برای سال ۲۰۲۵ نیز IMF تورم حدود ۴۲.۴ درصد را برآورد کرده بود و در برآوردهای سال ۲۰۲۶، تورم ایران همچنان در محدوده بسیار بالای ۴۱.۶ درصد قرار دارد.

یعنی اگر فقط تورم را در نظر بگیریم، افزایش سطح عمومی قیمت ها در این سه سال تقریبا چنین اثری ایجاد می کند:

۱۴۰۳ → ۱۴۰۴ → ۱۴۰۵

۳۲.۵ درصد
۴۲.۴ درصد
۴۱.۶ درصد

حتی با ترکیب این ارقام، افزایش سطح قیمت ها بسیار کمتر از افزایش تقریبا ۲۹۰ درصدی دلار از شهریور ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۵ است.

پس یک سؤال مهم ایجاد می شود:

چرا دلار بسیار سریع تر از تورم افزایش پیدا کرده است؟

پاسخ را باید در تفاوت میان «تورم داخلی» و «ریسک ارزی» جستجو کرد.

۳. پنج عامل اصلی رشد قیمت دلار آزاد در ایران

عامل اول؛ تورم ساختاری

تورم بالا به معنای کاهش مداوم قدرت خرید ریال است.

وقتی قیمت کالاها و خدمات سالانه ده ها درصد افزایش پیدا می کند، مردم و شرکت ها تمایل بیشتری پیدا می کنند بخشی از دارایی خود را به دارایی هایی مانند دلار، طلا و ملک تبدیل کنند.

این موضوع تقاضا برای ارز را بالا می برد.

در نتیجه یک چرخه ایجاد می شود:

تورم → کاهش اعتماد به ریال → افزایش تقاضای دلار → افزایش دلار → افزایش قیمت کالاهای وارداتی → تورم بیشتر.

این چرخه در اقتصاد ایران سال هاست وجود دارد.

عامل دوم؛ کاهش درآمد ارزی دولت

اقتصاد ایران به شدت به درآمدهای حاصل از صادرات نفت و محصولات پتروشیمی وابسته است.

بنابراین هر اتفاقی که صادرات نفت را محدود کند، مستقیما روی عرضه ارز اثر می گذارد.

این موضوع در سال ۲۰۲۶ اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است.

رویترز در ابتدای سپتامبر گزارش داد که ایران برای نخستین بار در دوره فعلی بحران، حدود هفت هفته بدون صادرات معنادار نفت خام از طریق تنگه هرمز سپری کرده است.

طبق گزارش رویترز، محاصره دریایی آمریکا عملا جریان صادرات نفت ایران به چین را متوقف کرده و یکی از مهم ترین منابع درآمد ارزی تهران را تحت فشار قرار داده است.

این مسئله برای نرخ دلار بسیار مهم است.

زیرا اگر دولت نتواند نفت را بفروشد، یا فروش نفت انجام شود ولی انتقال پول آن دشوارتر شود، عرضه ارز در بازار کاهش پیدا می کند.

۴. محاصره دریایی چرا برای قیمت دلار آزاد اهمیت بسیار زیادی دارد؟

در تحریم های قبلی، ایران با وجود محدودیت ها همچنان توانسته بود بخش قابل توجهی از نفت خود را از مسیرهای مختلف به فروش برساند.

اما شرایط فعلی متفاوت است.

طبق گزارش رویترز، محاصره دریایی آمریکا باعث شده صادرات نفت ایران از مسیر اصلی یعنی تنگه هرمز با اختلال بسیار شدیدی مواجه شود و صادرات نفت به چین عملا متوقف شود.

این موضوع سه اثر مستقیم دارد:

اول: کاهش ورود ارز به کشور.

دوم: کاهش توان دولت برای تأمین ارز بازار.

سوم: افزایش انتظارات تورمی و ارزی مردم.

عامل سوم شاید از دو عامل اول هم مهم تر باشد.

حتی اگر دولت بتواند مدتی با ذخایر ارزی یا کنترل های بازار نرخ دلار را پایین نگه دارد، اگر فعالان اقتصادی تصور کنند که در ماه های آینده ارز کمیاب تر خواهد شد، تقاضا برای دلار افزایش پیدا می کند.

به همین دلیل بازار ارز فقط به «ارز موجود امروز» واکنش نشان نمی دهد؛ بلکه به انتظار بازار از ارز آینده نیز واکنش نشان می دهد.

۵. اقتصاد ایران اکنون در چه شرایطی قرار دارد؟

شرایط فعلی با اقتصاد ایران در شهریور ۱۴۰۳ تفاوت بسیار زیادی دارد.

صندوق بین المللی پول در آخرین داده های خود برای سال ۲۰۲۶، رشد واقعی اقتصاد ایران را حدود منفی ۶.۱ درصد و تورم متوسط را حدود ۶۸.۹ درصد برآورد کرده است. تورم پایان دوره نیز در همین برآورد حدود ۴۸.۷ درصد است.

در واقع اختلاف بین برآوردهای مختلف برای تورم ۲۰۲۶ به دلیل سرعت تغییر شرایط اقتصادی بسیار زیاد است؛ اما تقریبا تمام منابع معتبر روی یک نکته اتفاق نظر دارند:

تورم ایران در سال ۲۰۲۶ بسیار بالا است.

رویترز نیز در گزارشی در اوت ۲۰۲۶ به نقل از مرکز آمار ایران گزارش کرد که تورم سالانه در ژوئیه به حدود ۶۶ درصد رسیده و قیمت مصرف کننده نسبت به سال قبل حدود ۸۷.۹ درصد افزایش داشته است. تورم مواد غذایی نیز به حدود ۱۲۸ درصد رسیده بود.

این اعداد نشان می دهند که اقتصاد ایران وارد مرحله ای شده که فشار تورمی دیگر فقط به بازار ارز محدود نیست.

۶. کاهش تولید اقتصادی؛ خطر پنهان برای ریال

موضوع مهم دیگر کاهش تولید است.

بر اساس داده های رسمی که رویترز گزارش کرده، اقتصاد ایران در فاصله ۲۱ مارس تا ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۱۰.۱ درصد کوچک تر شده است.

در بخش نفت و گاز نیز کاهش فعالیت حدود ۲۶.۴ درصد گزارش شده است.

ترکیب زیر برای پول ملی بسیار خطرناک است:

تولید کمتر + صادرات کمتر + درآمد ارزی کمتر + تورم بالا + کسری بودجه + رشد تقاضای ارز

این ترکیب معمولا فشار نزولی بیشتری بر ارزش پول ملی وارد می کند.

۷. آیا قیمت دلار آزاد می تواند در یک سال آینده به ۳۰۰ هزار تومان برسد؟

بله.

در واقع با توجه به نرخ فعلی، رسیدن دلار به محدوده ۳۰۰ هزار تومان حتی بدون تشدید شدید بحران نیز از نظر اقتصادی غیرممکن یا عجیب نیست.

فرض کنیم دلار امروز حدود ۲۳۰ هزار تومان باشد.

اگر فقط ۴۱.۶ درصد تورم را روی این عدد اعمال کنیم:

۲۳۰ × ۱.۴۱۶ = حدود ۳۲۶ هزار تومان

بنابراین صرفا از منظر حفظ ارزش اسمی دلار در برابر تورم، عددی در محدوده ۳۲۰ تا ۳۳۰ هزار تومان قابل تصور است.

اما این محاسبه یک مشکل دارد:

تورم آینده خودش می تواند تحت تاثیر نرخ دلار قرار بگیرد.

یعنی رابطه فقط این نیست:

تورم → دلار

بلکه:

دلار → قیمت کالاهای وارداتی → تورم → کاهش بیشتر ارزش ریال → دلار

به همین دلیل در شرایط بحرانی، نرخ ارز می تواند سریع تر از نرخ تورم حرکت کند.

۸. سناریوی اول؛ کاهش تنش و پایان تدریجی محاصره

این سناریو زمانی اتفاق می افتد که مذاکرات ایران و آمریکا به توافقی برسد که باعث کاهش فشار اقتصادی و باز شدن مسیرهای صادراتی شود.

این سناریو کاملا فرضی نیست.

در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ رویترز گزارش داد که ایران و آمریکا درباره یک مسیر مرحله ای برای پایان جنگ، باز شدن تنگه هرمز و رفع محاصره اقتصادی مذاکره کرده اند.

در چنین شرایطی، عرضه ارز می تواند افزایش پیدا کند و بخش مهمی از «صرف ریسک سیاسی» از قیمت دلار حذف شود.

و همچنین در این حالت امکان دارد دلار مدتی حتی نسبت به سطح فعلی کاهش پیدا کند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

حتی در صورت توافق، انتظار کاهش پایدار دلار به محدوده های ۱۰۰ یا ۱۵۰ هزار تومان بسیار خوش بینانه خواهد بود.

چرا؟

چون مشکل اقتصاد ایران فقط جنگ نیست.

تورم ساختاری، نقدینگی، کسری بودجه، کاهش ارزش پول ملی و مشکلات تولید همچنان وجود خواهند داشت.

در این سناریو، محدوده تقریبی یک سال آینده می تواند:

۲۴۰ تا ۳۰۰ هزار تومان

باشد.

۹. سناریوی دوم؛ ادامه وضع موجود

این سناریو از نظر اقتصادی بسیار مهم است.

در این حالت نه جنگ به شکل شدیدتر ادامه پیدا می کند و نه توافق بزرگی حاصل می شود.

محاصره یا محدودیت صادراتی باقی می ماند، اما بخشی از صادرات نفت با روش های مختلف انجام می شود.

در چنین شرایطی فشار تورمی ادامه خواهد داشت و بازار ارز به تدریج خودش را با تورم و کاهش عرضه ارز تطبیق می دهد.

اگر تورم واقعی در محدوده ۴۰ تا ۶۰ درصد باقی بماند، دلار می تواند در محدوده:

۳۲۰ تا ۳۸۰ هزار تومان

قرار بگیرد.

این سناریو از نظر من برای برآورد یک ساله، مبنای منطقی تری نسبت به پیش بینی یک جهش بسیار شدید یا سقوط شدید است.

۱۰. سناریوی سوم؛ ادامه یا تشدید محاصره دریایی

این سناریو خطرناک ترین حالت برای ریال است.

اگر صادرات نفت ایران برای مدت طولانی مختل شود، دولت با کاهش درآمد ارزی مواجه خواهد شد.

در این شرایط دولت برای تأمین هزینه های داخلی با مشکل بیشتری مواجه می شود.

اگر همزمان:

• صادرات نفت پایین بماند
• دسترسی به منابع ارزی محدود شود
• تورم بالای ۵۰ درصد باقی بماند
• کسری بودجه افزایش پیدا کند
• اعتماد عمومی به ریال کاهش پیدا کند
• تنش نظامی ادامه پیدا کند

آنگاه احتمال حرکت دلار به بالای ۴۰۰ هزار تومان افزایش پیدا می کند.

در این سناریو محدوده:

۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان

برای یک سال آینده قابل تصور است.

البته این سناریو به معنای پیش بینی قطعی چنین قیمتی نیست؛ بلکه نشان دهنده اثری است که ادامه یک شوک شدید به درآمدهای ارزی می تواند بر بازار بگذارد.

۱۱. یک سناریوی بسیار شدیدتر هم وجود دارد

اگر محاصره دریایی به شکل طولانی مدت ادامه پیدا کند و همزمان صادرات نفت تقریبا متوقف شود، مسیرهای مالی و تجاری ایران نیز محدودتر شوند و جنگ وارد مرحله جدیدی شود، بازار ممکن است رفتار کاملا متفاوتی نشان دهد.

در چنین شرایطی قیمت دلار دیگر صرفا با تورم محاسبه نمی شود.

بازار وارد مرحله «ریسک سیستماتیک» می شود.

در این حالت اعداد بالاتر از ۵۰۰ هزار تومان نیز از نظر ریاضی قابل تصور هستند.

اما من چنین عددی را به عنوان پیش بینی پایه در نظر نمی گیرم؛ زیرا وابستگی زیادی به رخدادهای سیاسی و نظامی دارد که قابل پیش بینی دقیق نیستند.

۱۲. جدول سناریوهای یک سال آینده

۱۳. پس محتمل ترین محدوده کدام است؟

اگر بخواهیم بدون هیجان و بدون نگاه افراطی به موضوع نگاه کنیم، باید چند واقعیت را همزمان در نظر بگیریم.

قیمت فعلی دلار حدود ۲۳۰ هزار تومان است.

تورم ایران بسیار بالاست و حتی برآوردهای رسمی و بین المللی مختلف، تورم سال ۲۰۲۶ را در محدوده های بسیار بالا قرار می دهند.

از طرف دیگر، صادرات نفت ایران در اثر محاصره دریایی با اختلال جدی مواجه شده است.

در عین حال، مذاکرات ایران و آمریکا درباره پایان جنگ و رفع محاصره همچنان در جریان است و بنابراین نمی توان فرض کرد که وضعیت فعلی حتما یک سال دیگر نیز بدون تغییر ادامه خواهد داشت.

با کنار هم گذاشتن این عوامل، برآورد واقع بینانه من برای محدوده دلار در شهریور ۱۴۰۶ حدود ۳۲۰ تا ۳۸۰ هزار تومان است.

اگر مجبور باشم به جای یک بازه، یک نقطه میانی انتخاب کنم، عددی در حدود:

۳۵۰ هزار تومان

را می توان به عنوان یک برآورد مرکزی در نظر گرفت.

اما این عدد «پیش بینی قطعی» نیست؛ بلکه خروجی سناریویی است که فرض می کند تورم بالا باقی بماند، محاصره یا محدودیت صادرات کاملا برطرف نشود و در عین حال بحران نیز به یک جنگ اقتصادی بسیار شدیدتر تبدیل نشود.

۱۴. نکته بسیار مهم؛ چرا ممکن است قیمت دلار آزاد قبل از رسیدن به ۳۵۰ هزار تومان حتی به ۴۰۰ هزار تومان برسد و دوباره پایین بیاید؟

بازار ارز ایران خطی حرکت نمی کند.

ممکن است به دلیل یک خبر سیاسی مثبت، دلار از ۲۳۰ به ۲۰۰ هزار تومان برسد.

اما اگر خبر بعدی منفی باشد، ممکن است در مدت کوتاهی دوباره به ۲۵۰ یا ۲۷۰ هزار تومان برگردد.

به همین دلیل میانگین سالانه با قیمت یک روز تفاوت دارد.

مثلا ممکن است دلار در طول سال:

۲۲۰ → ۲۸۰ → ۲۴۰ → ۳۲۰ → ۳۵۰

حرکت کند و در نهایت حوالی ۳۲۰ تا ۳۵۰ هزار تومان سال را به پایان برساند.

بنابراین پیش بینی قیمت ارز باید به صورت محدوده انجام شود، نه یک عدد دقیق.

۱۵. آیا قیمت دلار آزاد می تواند دوباره به زیر ۲۰۰ هزار تومان برگردد؟

از نظر فنی بله.

اما برای کاهش پایدار به زیر ۲۰۰ هزار تومان، یک محرک بسیار قوی لازم است.

مهم ترین محرک می تواند یک توافق سیاسی و اقتصادی باشد که باعث شود:

1. محاصره دریایی برداشته شود؛
2. صادرات نفت ایران افزایش پیدا کند؛
3. منابع ارزی بیشتری وارد کشور شود؛
4. دسترسی ایران به سیستم مالی بین المللی بهتر شود؛
5. انتظارات تورمی کاهش پیدا کند.

در چنین شرایطی بازار ممکن است بخشی از افزایش شدید ماه های گذشته را پس بگیرد.

اما حتی در این حالت نیز تورم داخلی اجازه نمی دهد برای مدت طولانی دلار بدون اصلاح باقی بماند.

۱۶. مقایسه نهایی؛ قیمت دلار آزاد چقدر بیشتر از تورم رشد کرده است؟

این شاید مهم ترین نتیجه این تحلیل باشد.

از شهریور ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۵:

دلار: حدود ۵۹ هزار تومان → حدود ۲۳۰ هزار تومان

یعنی حدود ۲۹۰ درصد رشد.

در مقابل، تورم رسمی سالانه ایران در سال های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به ترتیب حدود ۳۲.۵ و ۴۲.۴ درصد بوده و برای ۲۰۲۶ نیز همچنان در محدوده بسیار بالا برآورد شده است.

بنابراین افزایش دلار در این دوره فقط انعکاس تورم نبوده است.

بخش قابل توجهی از افزایش دلار را باید ناشی از:

کاهش اعتماد به ریال + ریسک سیاسی + تحریم + کاهش درآمد ارزی + جنگ + انتظارات تورمی + محدود شدن صادرات نفت

دانست.

جمع بندی

اقتصاد ایران در نقطه ای قرار دارد که قیمت دلار دیگر تنها به سیاست پولی بانک مرکزی وابسته نیست.

سه متغیر اصلی در یک سال آینده اهمیت بیشتری خواهند داشت:

۱. وضعیت جنگ و محاصره دریایی

۲. میزان صادرات نفت و دسترسی ایران به درآمدهای ارزی

۳. مسیر تورم و کسری بودجه داخلی

1. اگر محاصره دریایی پایان پیدا کند و توافق قابل اتکایی میان ایران و آمریکا شکل بگیرد، احتمال کاهش دلار تا محدوده ۲۴۰ تا ۳۰۰ هزار تومان وجود دارد.
2. اگر وضعیت فعلی تقریبا ادامه پیدا کند، محدوده ۳۲۰ تا ۳۸۰ هزار تومان برای یک سال آینده قابل تصور است.
3. اگر محاصره تشدید شود و صادرات نفت ایران برای مدت طولانی تضعیف شود، محدوده ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان نیز می تواند وارد سناریوهای بازار شود.

بنابراین برآورد مرکزی و واقع بینانه برای شهریور ۱۴۰۶ را می توان حدود ۳۵۰ هزار تومان، با محدوده تقریبی ۳۲۰ تا ۳۸۰ هزار تومان، در نظر گرفت.

اما مهم ترین نکته این است که این عدد به شدت به سرنوشت محاصره دریایی و مذاکرات ایران و آمریکا وابسته است. در شرایط فعلی، حتی یک توافق بزرگ یا برعکس، یک تشدید جدی درگیری می تواند این برآورد را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.

در نتیجه، برای تصمیم های اقتصادی شخصی بهتر است به جای اینکه روی «دلار دقیقا چند تومان می شود؟» تمرکز کنیم، سه سناریوی ۲۵۰ هزار، ۳۵۰ هزار و ۴۵۰ هزار تومان را در نظر بگیریم و ببینیم تصمیم مورد نظر در هر سه حالت چه نتیجه ای خواهد داشت.

منابع اصلی

• صندوق بین المللی پول، داده های اقتصاد ایران و World Economic Outlook.
• بانک جهانی، Global Economic Prospects ژوئن ۲۰۲۶.
• رویترز، گزارش کاهش صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی آمریکا.
• رویترز، گزارش مذاکرات ایران و آمریکا درباره رفع محاصره و بازگشایی تنگه هرمز، ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶.
• رویترز، گزارش نرخ بی سابقه ریال و تأثیر جنگ و محاصره بر بازار ارز.
• داده های تاریخی بازار آزاد دلار ایران برای سال های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶.